Nadgodziny w Kodeksie pracy: kiedy 50%, kiedy 100% i jaki limit

Nadgodziny to praca ponad 8 godzin na dobę albo ponad wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym (art. 151 § 1 Kodeksu pracy). Za każdą nadgodzinę należy się normalne wynagrodzenie i dodatek: 100% za nadgodziny w nocy, w niedzielę i święto, które nie są dla ciebie dniami pracy, oraz za godziny ponad wymiar okresu, a 50% za nadgodziny dobowe w każdy inny dzień (art. 151¹). Roczny limit nadgodzin z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy to 150 godzin (art. 151 § 3).

Przy stawce 40 zł brutto za godzinę jedna nadgodzina z dodatkiem 50% to 60 zł, a z dodatkiem 100% to 80 zł. Poniżej są zasady z Kodeksu, przykłady dla soboty, niedzieli i święta oraz limity.

Co to są nadgodziny według Kodeksu pracy

Kodeks nazywa je pracą w godzinach nadliczbowych. Art. 151 § 1 mówi, że jest to praca ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z jego systemu i rozkładu czasu pracy.

Normy są w art. 129 § 1: czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Z tego wynikają dwa rodzaje nadgodzin:

• Nadgodziny dobowe. Każda godzina ponad 8 w dobie. Doba to 24 kolejne godziny od godziny, w której zaczynasz pracę według rozkładu (art. 128 § 3 pkt 1), a nie dzień kalendarzowy.
• Nadgodziny ponad wymiar. Godziny, które w całym okresie rozliczeniowym przekraczają wymiar z art. 130: 40 godzin za każdy pełny tydzień i 8 godzin za każdy pozostały dzień od poniedziałku do piątku, minus 8 godzin za każde święto, które nie wypada w niedzielę. Ile to godzin w każdym miesiącu, pokazuje poradnik wymiar czasu pracy 2026.

Godzin policzonych już jako nadgodziny dobowe nie liczy się drugi raz przy wymiarze (art. 151¹ § 2). Jedna godzina dostaje więc zawsze jeden dodatek, nigdy dwa.

Kiedy 50%, a kiedy 100% za nadgodziny

Art. 151¹ § 1 daje dodatek 100% wynagrodzenia za nadgodziny przypadające:

1. w nocy,
2. w niedziele i święta, które według rozkładu nie są dla pracownika dniami pracy,
3. w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub w święto.

Za nadgodziny w każdym innym dniu dodatek wynosi 50%. Do tego art. 151¹ § 2 daje 100% za każdą godzinę ponad przeciętną tygodniową normę w okresie rozliczeniowym, czyli ponad wymiar, chyba że przekroczenie wynika z godzin, za które już przysługuje dodatek.

Cztery tygodnie z października i listopada 2026 r., stawka 40 zł brutto, okres rozliczeniowy tydzień od poniedziałku do niedzieli (wymiar 40 godzin, a w tygodniu z 11 listopada 32 godziny):

Rachunek pierwszego wiersza: 40 godzin zwykłych × 40 zł = 1600 zł, do tego 10 nadgodzin × 40 zł × 1,5 = 600 zł, razem 2200 zł. Tydzień ma tylko 40 godzin zwykłych, więc wymiaru nic nie przekracza i 100% się nie pojawia. Ostatni wiersz: 2 godziny ponad 8 w święto mają 100%, a pozostałe 40 godzin przekracza wymiar 32 godzin o 8, też ze 100%: 32 × 40 + 10 × 80 = 2080 zł.

Nadgodziny w sobotę

Sobota w rozkładzie od poniedziałku do piątku to dzień wolny wynikający z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Kto pracuje w taki dzień z powodów z art. 151 § 1, ma prawo do innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, w terminie uzgodnionym z pracownikiem (art. 151³). Sama sobota nie ma w Kodeksie osobnej stawki.

• Dostałeś inny dzień wolny w tym samym okresie: suma godzin nie przekracza wymiaru, więc sobotnie godziny do 8 nie są nadgodzinami.
• Nie dostałeś dnia wolnego: godziny z soboty przekraczają wymiar okresu i mają dodatek 100% (art. 151¹ § 2).
• Sobota dłuższa niż 8 godzin: godziny ponad 8 w tej dobie to nadgodziny dobowe. Sobota nie jest niedzielą ani świętem, więc dodatek wynosi 50%.

Przykład: tydzień od 5 do 11 października 2026 r. po 8 godzin od poniedziałku do piątku i sobota 10.10 od 8:00 do 18:00, bez dnia wolnego w zamian, 40 zł za godzinę:

Nadgodziny w niedzielę i w święto

Dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta z ustawy o dniach wolnych od pracy (art. 151⁹ § 1). Za pracę w niedzielę lub święto uważa się pracę między 6:00 w tym dniu a 6:00 w dniu następnym, chyba że pracodawca ustalił inną godzinę (art. 151⁹ § 2).

Kto pracuje w niedzielę, powinien dostać inny dzień wolny w ciągu 6 dni kalendarzowych przed tą niedzielą lub po niej, a jeśli to niemożliwe, do końca okresu rozliczeniowego. Za pracę w święto dzień wolny przysługuje w ciągu okresu rozliczeniowego. Dopiero gdy dnia wolnego nie da się udzielić, należy się dodatek 100% za każdą godzinę (art. 151¹¹).

Przykład z tabeli wyżej, niedziela 11.10 przez 10 godzin po pełnym tygodniu: 2 godziny ponad 8 w niedzielę mają 100% od razu, a 8 godzin przekracza wymiar tygodnia i też ma 100%. Gdyby pracownik w zamian miał wolny piątek, a w niedzielę pracował 8 godzin, tydzień zamknąłby się na 40 godzinach i nadgodzin by nie było.

Uwaga: kto ma niedzielę w rozkładzie jako zwykły dzień pracy, ma za nadgodziny dobowe w ten dzień 50%, bo pkt 1 lit. b dotyczy tylko niedziel i świąt, które nie są dla pracownika dniami pracy.

Jaki jest limit nadgodzin

Kodeks ogranicza nadgodziny na kilka sposobów naraz:

Limit 150 godzin dotyczy tylko nadgodzin z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy. Nadgodziny przy akcji ratowniczej albo usuwaniu awarii się do niego nie liczą.

Limit 48 godzin to przeciętna w okresie rozliczeniowym. Przy okresie jednego miesiąca jeden tydzień z 50 godzinami nie łamie go sam w sobie, jeśli pozostałe tygodnie są krótsze. Przy okresie tygodniowym 50 godzin w tygodniu oznacza przekroczenie.

Czy nadgodziny są obowiązkowe

Kodeks nie pozwala zlecać nadgodzin dowolnie. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna tylko w dwóch sytuacjach (art. 151 § 1):

1. akcja ratownicza w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcie awarii,
2. szczególne potrzeby pracodawcy.

Z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy nie wolno zlecać nadgodzin na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (art. 151 § 2). Czy w konkretnej sytuacji możesz odmówić, zależy też od przepisów spoza tego rozdziału Kodeksu, których ten poradnik nie omawia.

Wolne za nadgodziny zamiast dodatku

Zamiast dodatku pracodawca może oddać czas wolny (art. 151²):

• na wniosek pracownika w tym samym wymiarze: za 4 nadgodziny 4 godziny wolnego,
• bez wniosku w wymiarze o połowę wyższym, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego: za 4 nadgodziny 6 godzin wolnego. Nie może to obniżyć wynagrodzenia za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

W obu przypadkach dodatek za nadgodziny już nie przysługuje (art. 151² § 3). Dzień wolny za przepracowaną wolną sobotę (art. 151³) i za niedzielę lub święto (art. 151¹¹) to osobne zasady, opisane wyżej.

Jak policzyć nadgodziny w kalkulatorze

Kalkulator nadgodzin liczy oba rodzaje nadgodzin tak, jak opisano wyżej. Wpisujesz początek, koniec i przerwę każdego dnia oraz stawkę godzinową brutto. W wyniku widzisz wiersze „Nadgodziny 50%”, „Nadgodziny 100%” i „Wymiar czasu pracy”, a przy kwotach „Za nadgodziny 50%” i „Za nadgodziny 100%”.

Najważniejszy jest wybór okresu. W kalkulatorze: „Okres rozliczeniowy odpowiada widokowi: tydzień w widoku tygodnia, miesiąc kalendarzowy w widoku miesiąca.” Ta sama sobota bez dnia wolnego w widoku Tydzień daje nadgodziny 100%, a w widoku Miesiąc może się wyrównać z krótszym tygodniem. Kalkulator zakłada rozkład od poniedziałku do piątku po 8 godzin, przypisuje zmianę do dnia, w którym się zaczyna, i nie zna pory nocnej, którą ustala pracodawca (8 godzin między 21:00 a 7:00, art. 151⁷ § 1). Okresów dłuższych niż miesiąc nie liczy.

Płatnej przerwy z art. 134 nie wpisuj w kolumnę Przerwa, bo to czas pracy. Wyjaśnia to poradnik przerwa w pracy.